کنه حنایی گوجه فرنگی
کنه حنایی گوجه فرنگی (Aculops lycopersici) یا زنگار گوجهفرنگی، یک آفت خسارتزا در محصولات سولاناسه است. این آفت خصوصاً در گوجهفرنگی مزارع و گلخانهها در سرتاسر جهان خسارت میزند. کشاورزان این گونه را تقریباً در تمام مناطق کشاورزی مییابند. کنه حنایی گوجه فرنگی دارای بدن بسیار کوچک است. کشاورزان نمیتوانند آنها را با چشم غیرمسلح ببینند. وجود آنها معمولاً تنها با علائم روی گیاه مشخص میشود. شکل بدنشان به سمت انتها باریکتر میشود. علائم کنه حنایی گوجه فرنگی را کشاورزان باید بهدقت تشخیص دهند. آنها اغلب این عارضه را با کمبود عناصر غذایی اشتباه میگیرند. با این حال، الگوی پیشروی تدریجی از پایین به بالا و ظاهر نقرهای-برنزی بافت گیاه، حضور قطعی این آفت را نشان میدهد.

علائم خسارت آفت کنه حنایی گوجه فرنگی
کنه A. lycopersici از شاخ و برگ، گل آذین و میوههای جوان گیاهان گوجهفرنگی تغذیه میکند. این آفت فعالیت خود را از پایه گیاه شروع میکند. کشاورزان در این زمان بهسختی آن را شناسایی میکنند. سپس آفت به سمت تاج گیاه پیشروی میکند.
این کنه آسیب جدی به سر بوتههای گوجه فرنگی وارد میکند. در نتیجه گیاه ظاهری پژمرده و زنگزده با برگهای خشک پیدا میکند. سمت دور برگهای پایینی اغلب نقرهای میشود. ساقهها تریکوم خود را از دست میدهند و رنگ قهوهای پیدا میکنند.
تغییر رنگ ساقهها، شاخهها و برگچهها به رنگ قهوهای مایل به زرد نیز رخ میدهد. چروکیدگی و نکروز برگها (ناهنجاری در شکل برگها) مشاهده میشود. جوانهها بزرگ میشوند و زودتر از موعد میریزند. گلها هم باز نمیشوند. تغذیه این کنه باعث زنگزدگی و ریزش زودرس میوهها نیز میشود. در صورت عدم کنترل، سبب مرگ گیاهان میگردد.
کنترل آفت کنه حنایی در گوجه فرنگی
تشخیص زودهنگام وجود کنه حنایی گوجه فرنگی به دلیل اندازه بسیار ریز آن در مزرعه سخت است. این آفت ظرفیت تولید مثل بالایی دارد. تقریباً کمتر از سه روز در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد، جمعیت آن زیاد میشود. کشاورزان کنترل آن را دشوار مییابند.
روشهای کنترل و مقابله با کنه حنایی گوجه فرنگی
کشاورزان و متخصصان برای کنترل این آفت از روشهای زیر استفاده میکنند:
- کاشت ارقام گوجه فرنگی با تریکومهای کمتر جهت استقرار حشرات مفید روی گیاه، سبب کاهش خسارت میگردد.
- کاشت ارقام مقاوم به کنه حنایی در گلخانهها و مزارع، خصوصاً در مناطق آلوده، بسیار اهمیت دارد.
- انجام سمپاشی صبح زود و با نظر متخصص گیاهپزشک تأثیر بسیار زیادی دارد.
- وجین علفهای هرز درون مزرعه و اطراف گلخانهها، چرخه زندگی آفت را میشکند.
- ضدعفونی گلخانهها قبل از انتقال نشا به گلخانه ضروری است.
- سمپاشی نشاها با سموم موثر قبل از انتقال به گلخانه یا زمین اصلی، از ورود آفت جلوگیری میکند.
- استفاده از برخی از گونه کنههای شکارگر خصوصاً در گلخانهها مانند خانوادههای Tydeidae و Iolinidae توصیه میشود. این کنهها حدود پنج برابر کوچکتر از اکثر شکارچیان Phytoseiidae هستند. آنها بهراحتی میتوانند بین تریکومهای برگهای گوجه فرنگی حرکت کنند و کنه حنایی را از بین ببرند.
در مزارعی که با آفات گوجه فرنگی فضای باز مانند تریپس درگیر هستید، کارشناسان گیاهپزشک اختلاط اصولی کنهکشها با سم تریپس گوجه فرنگی (مانند اسپینوساد) را توصیه میکنند.
کنترل شیمیایی
کنترل شیمیایی کنه حنایی گوجهفرنگی مشکل است. اما کشاورزان میتوانند با تغییر استفاده سموم از کنهکشهای طیف وسیع به سمت کنهکشهای انتخابی، شرایط بهتری را ایجاد کنند. این رویکرد برای مدیریت تلفیقی آفات (IPM) و کنترل سریع این کنه تخصصی اریوفید مناسبتر است.
امروزه کشاورزان به دنبال بهترین سم برای کنه حنایی و یک سم کنه گوجه فرنگی کارآمد هستند. بر اساس تجربه میدانی و دستهبندی گروههای شیمیایی (IRAC)، ترکیبات زیر بهترین نتیجه را در مبارزه با این آفت میدهند:
- بیفنازیت: این سم روی تخم و پورههای کنه اثرگذاری عالی دارد.
- آبامکتین: این سم به دلیل نفوذ قوی به بافت برگ، بهترین سم کنه کش سیستمیک در این دسته است.
کشاورزان میتوانند از کنهکش بیفنازیت برای مبارزه با کنه حنایی گوجه فرنگی استفاده کنند. بهترین زمان مصرف ابتدای آلودگی است. کشاورزان حتماً باید پشت و روی برگهای گیاهان را کاملاً خیس کنند. بیفنازیت روی مراحل لاروی و تخم کنهها موثر است. همچنین این سم برای کنههای شکاری کمخطر است.
بیفنازیت با تمام کنهکشهای رایج بازار به لحاظ نحوه تأثیر متفاوت است. این ویژگی آن را به گزینه بسیار مناسبی برای مبارزه با چالش مقاومت کنهها به سایر کنهکشها تبدیل میکند.
اثربخشی هر سمی به زمانبندی اجرا بستگی دارد. بهترین زمان سمپاشی گوجه فرنگی ساعات خنک روز (صبح زود یا غروب آفتاب) است. رعایت این زمانبندی از گیاهسوزی و تبخیر سریع محلول جلوگیری میکند.
بهترین زمان سمپاشی گوجه فرنگی برای کنترل کنه
زمانبندی سمپاشی به اندازه انتخاب نوع سم اهمیت دارد. برای دریافت بهترین نتیجه:
- ساعت طلایی: سمپاشی باید در صبح زود (پس از خشک شدن شبنم) یا غروب آفتاب انجام شود. سمپاشی در اوج گرمای روز نهتنها اثر سم را کاهش میدهد، بلکه خطر گیاهسوزی را بهشدت بالا میبرد.
- مرحله رشدی: بهترین زمان، پیش از گلدهی انبوه یا بلافاصله پس از مشاهده اولین علائم روی برگهای پایینی است.
- حجم محلول: کنه حنایی در شکافهای ساقه پنهان میشود. بنابراین، سمپاشی باید با حجم آب کافی (حداقل ۴۰۰ تا ۶۰۰ لیتر در هکتار برای مزرعه) و با فشار مناسب انجام شود تا محلول به تمام نقاط گیاه برسد.
نقش محصولات آبرون در افزایش مقاومت گیاه
استفاده از سموم بهتنهایی برای کنترل پایدار کنه حنایی کافی نیست. کشاورزان باید گیاه را از درون تقویت کنند. محصولات تخصصی شرکت آبرون، مقاومت طبیعی گیاه را در برابر این آفت افزایش میدهند:
۱. کودهای مقاومکننده (سیلیکات پتاسیم و فسفیت پتاسیم)
سیلیکات پتاسیم آبرون با رسوب سیلیس در دیواره سلولی، پوستهای سخت و نفوذناپذیر در سطح برگ و ساقه ایجاد میکند. این سد فیزیکی، تغذیه کنه حنایی را برای آفت بسیار دشوار میکند. فسفیت پتاسیم نیز سیستم ایمنی گیاه (SAR) را فعال کرده و مقاومت آن را در برابر تنشهای زیستی افزایش میدهد.
۲. کودهای ضدتنش (آمیفورت و آمیفورت مکس)
گیاهانی که تحت تنش گرمایی یا خشکی هستند، کنه حنایی را بیشتر جذب میکنند. استفاده از محصولات ضدتنش آبرون، گیاه را در برابر شرایط نامساعد محیطی محافظت میکند و آن را از حالت آسیبپذیر خارج میسازد.
این محصولات با تحریک رشد رویشی سالم و متعادل، به گیاه کمک میکنند تا سریعتر بافتهای آسیبدیده را بازسازی کند و از خسارت آفت عبور نماید.




