آنچه در این صفحه میخوانید:
کشت سیب در ایران و تغذیه آن:
سیب يكي از مهمترين محصولات راهبردي در بازار تازه خوري با قدرت انبارماني بسيار بالا و قابل بهرهوري به صورت انواع فرآوردههاي تبديلي است. سيب در حال حاضر يكي از اجزاي دائمي سبد غذايي جمعيت كشور در تمامي فصول ميباشد. خوشبختانه، پهنهي وسيع و گسترده اقليم كوهستاني و كوهپايهاي موجود در كشور با برخورداري از مناسبترين شرايط محيطي براي پرورش سيب، نقش تعيين كنندهاي در افزايش سطح زير كشت ايجاد كرده است.
مشخصات گیاه شناسی سیب:
سیب با نام علمی (Malus domestica Borkh.) از خانواده گل سرخیان (Rosaceae) نزدیک به 23 گونه دارد. سيب درختي است خزانكننده كه به ندرت به صورت درخت يا درختچهي هميشه سـبز و يا خاردار ديده ميشود. برگها دندانهدار يا ارهاي هستند كه در داخل جوانه از پهنا پيچيده يا لوله شدهاند و داراي گوشوارك ميباشند. سن باروري در ارقام سيب، از 3 تا 6 سال تغيير ميكند. طول عمر اقتصادي درختان سيب به طور متوسط حدود 40 تا 50 سال ميباشد. ارتفاع درختان سيب با توجه به نوع رقم و پايهي سيب از 2 تا 8 متر متغير است. تمامي ارقام اهلي شده سیب داراي خصوصيات مرفولوژيك مشتركي مانند ساقههاي جوان پوشيده از كرك، برگهاي سبز يكنواخت با شكل بيضوي-تخممرغي هستند كه در بخش زيرين پهنك پوشيده از كرك و حاشيه برگهاي مضرس ارهاي نامنظم ميباشند. دمگل، كاسه گل پايا و بدنه بيروني آن پوشيده از كرك است. جوانهها، ساقههاي مينياتوري با ميانگرههاي بسيار كوتاه، بسيار فشرده و نزديك به هم هستند كه درون برگهاي تغيير شكل يافته به نام فلس قرار دارند. اين جوانهها در سيب يا به صورت مركب داراي جوانه برگي همراه با يك جوانه گل و يا رويشي بدون جوانه گل هستند.
جوانههاي گل در صورتي تشكيل و شكوفا ميشوند كه طي پاييز و زمستان و در پايـان فصل رويشي قبل نياز سرمايي آنها تامين شده باشد. جوانهي بارده يا زايشي درخت سيب يك جوانهي مختلط (داراي برگ و اندامهاي زايشي گل) ميباشد. گلها بايد از كيفيت مناسب برخوردار باشند. در هر يك از جوانههاي بارده، گل آذيني محدود و از نوع ديهيم بسته با 6-5 عدد گل وجود دارد كه به وسيله 6-9 برگ تغيير شكل يافته احاطه شدهاند.
براي تشكيل ميوه تمام قسمتهاي گل به جز گلبرگها همراه ميوه باقي ميمانند، بنابراين ميوهي سيب از نوع ميوههاي كاذب بـوده كـه از رشد و گوشتي شدن قاعدهي كاسبرگها و نهنج به وجود ميآيد. برونبر ميوهي سيب، از تغييرات بشرهي خارجي تخمدان تشكيل يافته است كه سطح خارجي ميوه را تشكيل ميدهد و بر حسب نوع گونه و رقم، به شكل نازك يا كلفت و پوشيده از كرك يا موم و يا بدون كرك ميباشد. ميانبر، گوشتي وآبدار بوده و قسمت خوراكي ميوه را تشكيل ميدهد. درونبر به صورت غلاف سخت، محفظهاي را براي جاي دادن دانهها تشكيل ميدهد.
جدول 1- مشخصات گیاهشناسی سیب
نام فارسی | سیب |
نام انگلیسی | apple |
نام علمی | Malus domestica Borkh |
خانواده | Rosaceae |
شکل 1- آشنایی با درخت، برگ، گل و میوه سیب
کاشت سیب:
درخت سیب نیاز به آب و هوایی سردسیری و کوهستانی دارد. كاشت و پرورش سيب در مناطق كوهستاني در مرحلهي اول بستگي مستقيم به عمق خاك دارد. سطح بهينه pH خاك براي رشد و پرورش غالب محصولات معتدله از جمله درختان سيب به منظور بازدهي مطلوب درختان بـين 5.5 تا 6.5 است، عليرغم اين درختان سيب قادرند در خاكهاي با pH بالا تا 8.5 نيز بسته به نوع پايه استقرار يابند.در صورت مكان يابي مناسب و احداث بـاغ سـيب در منـاطقي كه طي دوره گلدهي تعداد ساعات آفتابي كافي و دماي مناسب وجود داشته باشد و عوامل محيطي بازدارنده نظير بادهاي سرد، نزولات زياد و رطوبت نـسبي بالا اتفـاق نيفتد انتخاب رقم گردهزاي مناسب در شرايط محيطي به بازدهي بسيار خوب ميرسد.بهترين زمان احداث باغ و جابهجايي نهال مرحله خـواب فيزيولوژيـك گياهـان پـس از خزان كامل بـرگهـا در اواخـر پاييز تـا پايـان زمـستان و بهـار قبـل از بيـدار شدن و تورم جوانهها است. در هرصورت طـي دوره مزبـور كاشت نهـالهـا در مقـاطع زمـاني صـورت ميگيرد كه شرايط جوي زمين را در وضعيت گاورو قـرار دهـد. بـه طـور قطـع كاشـت در اواخر پاييز براي استقرار، رشد اوليه و سازگاري بهينه نهالها در باغ نـسبت به كاشت در اواخر زمستان يا اوايل بهار سودمندتر است.
شکل 2- باغ سیب
برداشت سیب:
انتخاب بهترین زمان برداشت سیب از ضایعات آن تا حدودی جلوگیری میکند و بر کیفیت میوه تاثیر میگذارد. بهترین تاریخ برداشت میوه ها به نوع رقم، آب و هوا در طول فصل رشد بستگی دارد. همچنین به هدف برداشت میوه بستگی دارد، ما بطور کلی برداشت سیب از اواخر شهریور ماه در مناطق مختلف کشور به صورت دستی و مکانیکی آغاز میشود.
شکل 3- برداشت دستی سیب
نیاز آبی و تغذیهای درختان سیب: اصول مدیریت هدفمند
نیاز آبی درختان سیب تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد که از جمله آنها میتوان به سن درخت، قدرت رشد رقم از نظر حجم تاج، نوع پایه (از دیدگاه تحمل به خشکی و توانایی کنترل رشد)، سطح سایهاندازی اندامهای هوایی، ویژگیهای خاک (بافت، میزان مواد آلی)، و شرایط اقلیمی منطقه (ساعات آفتابی، رطوبت نسبی و ارتفاع از سطح دریا) اشاره کرد.
در بسیاری از باغات کشور، دوره آبیاری بر اساس دسترسی به منابع آبی (چاه یا رودخانه) معمولاً هر ۱ تا ۲ هفته یکبار انجام میشود. با این حال، صرفنظر از منبع آبی، ضروری است که کیفیت آب آبیاری از نظر pH، خلوص نسبت به آلایندهها و سموم احتمالی، و بهویژه غلظت نمکهای محلول (هدایت الکتریکی) توسط آزمایشگاههای معتبر ارزیابی گردد، زیرا کیفیت آب تأثیر مستقیمی بر سلامت ریشه، جذب عناصر و طول عمر باغ دارد.
برنامهریزی تغذیهای بر اساس شرایط باغ
نیاز کودی درختان سیب باغ به باغ متفاوت است و به سن گیاه، فیزیک و شیمی خاک، مرحله فنولوژیکی (رشد رویشی، گلدهی، تشکیل و بلوغ میوه)، و الگوی سالآوری بستگی دارد. از این رو، تشخیص دقیق نیازهای تغذیهای تنها با انجام نمونهبرداری خاک، تهیه نیمرخ خاک و تجزیه شیمیایی آن امکانپذیر است.
کاربرد کودهای نیتروژنی
- در اواسط فصل رشد (خرداد تا تیر ماه)، کاربرد کودهای نیتروژنی نه تنها رشد جاری گیاه را تقویت میکند، بلکه گلانگیزی و باردهی فصل بعد را نیز بهبود میبخشد.
- کود اوره سرک (مصرف برگی یا خاکی)، در یک تا ده روز پس از برداشت میوه — چه در ارقام زودرس، متوسطرس یا دیررس — موجب ذخیرهسازی نیتروژن در پوست و بافتهای چوبی درخت میشود. این ذخایر در بهار سال بعد جهت توسعه جوانههای گل و کاهش سقط گل و میوه مصرف میگردند و بهطور مؤثری در ** تعدیل سالآوری** نقش دارند.
کاربرد کودهای آلی و معدنی
- در خاکهای سنگین، توصیه میشود ۱۰۰ متر مکعب کود دامی پوسیده همراه با بقایای گیاهی پوسیده (مانند کاه، کلش و برگ) و در مخلوط با خاک سبک (برای بهبود تهویه) در هر هکتار مصرف گردد.
- در خاکهای سبک (شنی)، میزان کود آلی توصیهشده ۷۵ متر مکعب در هکتار است.
نیاز کودی درختان بالغ
در درختان بارده، مصرف سالانه عناصر اصلی بهطور متوسط بهشرح زیر است:
- نیتروژن (N): ۵۰ کیلوگرم در هکتار
- فسفر (P₂O₅): ۱۰ کیلوگرم در هکتار
- پتاسیم (K₂O): ۷۰ کیلوگرم در هکتار
نقش قارچهای میکوریزا
در خاکهایی که کمبود فسفر تشخیص داده شده است، استفاده از قارچهای همزیست میکوریزا (از طریق محلولپاشی یا مخلوط با کود آلی) میتواند جذب فسفر را بهطور چشمگیری بهبود بخشد.
کوددهی در سالهای اولیه و باردهی
- در چند سال اول پس از احداث باغ، کود دامی پوسیده معمولاً کافی است.
- از آغاز باردهی، کاربرد ترکیبی کودهای معدنی بهصورت زیر توصیه میشود:
- سولفات آمونیوم یا نیترات آمونیوم: ۵۰ کیلوگرم در هکتار
- سولفات پتاسیم: ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار
محل کشت سیب در ایران:
- آذربايجان غربی
- آذربايجان شرقی
- مازندران
- فارس
- تهران
کودهای مورد استفاده در درخت سیب:
کود نیتروژنه مورد استفاده غالب : (اوره، نیترات آمونیوم و UAN و سولفات آمونیوم، انواع NPK شرکت لبین ، انواع کودهای گرانوله به عنوان چالکود نشر ریتاردو)
مقدار مصرف:
در صورت استفاده از اوره باید به نکته زیر توجه نمود:
اوره سالانه مورد نیاز یک اصله درخت سیب بارور به گرم = 14 × محیط طوقه درخت به سانتیمتر
زمان مصرف:
یک چهارم پس از ریزش گلبرگها، دو چهارم یک ماه بعد و یک چهارم نیز بعد از گذشت یک ماه دیگر
· در صورت استفاده از ان پی کی ها و سایر کودهای نیتروژنی باید محاسبات کودی قبل از استفاده صورت پذیرد.
کود فسفره غالب مورد استفاده : (سوپرفسفات تریپل، فسفیت کی سی،نوتریفوس، NPK های فسفر بالا)
مقدار مصرف:
200 گرم تا 1کیلوگرم به ازای هر درخت با توجه به سن درخت
زمان مصرف:
در زمان کاشت نهال و قبل از گلدهی و در چالکود زمستانه و هنگام مشاهده کمبود
کود پتاسه غالب مورد استفاده در منطقه: (سولفات پتاسیم، ان پی کاهای پتاسیم بالا،کلات پتاسیم مایع مانند لبین پتاسیکو و یا کاتون)
مقدار مصرف:
50 تا 350 گرم بسته به سن گیاه در هر مرحله و 3 در هزار در صورت استفاده از کلات های مایع پتاسیم
زمان مصرف:
اواخر اسفند و چالکود و یا اختلاط با خاك و در هنگام رسیدگی میوه به وصرت محلول پاشی با کودهای کلاته مایع پتاسیمی
کودهای غالب مورد استفاده کلسیم : ( نیترات کلسیم، کلات کلسیم مایع نظیر کائوس ایکس تی و کائوس)
مقدار مصرف:
100تا 300 گرم در چالکود زمستانه و غلظت 2 در هزار در هنگام استفاده از کلات کلسیم
زمان مصرف: ده روز پـس از ریـزش گلبرگهـا و تکرار آن پس از دو هفتـه ، در هنگام رسیدگی میوه
روی:
نوع کود: سولفات روي، کلات های مایع روی و انواع میکرومیکس ( نظیر، منگزینک پلاس، میکروپلاس لبین و میکرومیکس شرکت کیمیتک)
مقدار مصرف: 500 گرم به ازای هر درخت و در صورت محلول پاشی 5/1 در هزار
زمان مصرف: زمان مشاهده کمبود و بعد از برداشت محصول، در ابتدای جوانه زنی گیاه
منیزیم:
نوع کود: سولفات منیزیم ، کودهای منیزیم مایع مانند لبیکومگ لبین
مقدار مصرف: غلظـت 5 در هـزار محلولپاشـی زمان مصرف20 روز پس از تشکیل میوه
منگنز:
سولفات منگنز و انواع کلات حتی منگنز مانند منگزینک پلاس، میکرومیکس
مقدار مصرف: غلظت 5 در هزار زمان مصرف: پس از ریزش گلبرگهـا و یـا پـس از برداشت میوه (تا دو هفته قبل از خزان)
برنامه غذایی درختان دانه دار
برنامه طلایی:
کودهای مورد استفاده | نحوه استفاده | مرحله رشدی | میزان در هکتار | تکرار |
ریتاردو فولویک اسید | خاکی | چالکود | به ازای هر درخت بالغ 350-400 گرم به ازای هر درخت 50 گرم | — — |
فروت ست لبیکاژ آمیفورت مکس | محلول پاشی | زمان تورم جوانه و فندقی شدن | 3 کیلوگرم در هزار لیتر آب نیم کیلوگرم در هزار لیتر آب | یکبار تورم جوانه- یکبار فندقی شدن میوه |
کودهای 20 20 20 لبین بمباردیر | آبیاری محلولپاشی | مرحله ریزش کامل گلبرگ | 10 کیلوگرم در هکتار 2 لیتر در هزارلیتر آب | دو بار به فاصله دو هفته |
کود کلسیم بور کائوس ایکس تی | محلولپاشی | شروع رشد میوه | 2 لیتر در هزارلیتر آب | دو بار به فاصله دو هفته |
کود های 35-5-15 | آبیاری | مرحله فندقی شدن | 10 کیلوگرم در هکتار | دو بار به فاصله دو هفته |
لبیفول موویکال | محلولپاشی | ۴۵ روز بعد | 2 لیتردر هزار لیتر آب | یکبار |
کاتون و یا لبیفول پتاسیکو بیوآلجاکس | محلول پاشی به صورت توامان | مرحله گردویی شدن | 3 لیتر در هزار لیتر آب 2 لیتر در هزارلیتر آب | دو – سه مرتبه دو – سه مرتبه |
