آنچه در این صفحه میخوانید:

کشت سیب در ایران و تغذیه آن:
سیب یکی از مهمترین محصولات راهبردی در بازار میوههای تازهخوری محسوب میشود که دارای قابلیت انبارمانی بسیار بالا بوده و بهراحتی قابل تبدیل به انواع فرآوردههای تبدیلی (مانند آبمیوه، مربا، سرکه و خشکبار) است. در حال حاضر، سیب بهعنوان یکی از اجزای دائمی سبد غذایی خانوارهای ایرانی در تمام فصول سال جایگاه پایداری یافته است.
خوشبختانه، پهنهی گستردهی اقلیمهای کوهستانی و کوهپایهای موجود در کشور، با برخورداری از شرایط محیطی بهینه برای پرورش سیب (شامل دمای مناسب، ساعات سرمای کافی و تابش آفتاب متعادل)، نقش تعیینکنندهای در گسترش سطح زیر کشت این محصول و ارتقای تولیدات باغی ایفا کرده است.

مشخصات گیاه شناسی سیب:
سیب با نام علمی Malus domestica Borkh. از خانواده رزگان (گلسرخیان) (Rosaceae) است. سردهٔ مالوس (Malus) شامل نزدیک به ۳۰–۵۵ گونهٔ وحشی و اهلی میشود، اما سیب خوراکی معمولی متعلق به گونهٔ Malus domestica است. سیب درختی خزانپذیر است که بهندرت بهصورت درخت یا درختچهٔ همیشهسبز یا خاردار دیده میشود. برگهای آن دارای حاشیهای دندانهای یا ارهای بوده و در جوانه بهصورت عرضپیچیده یا لولهای جمعشدهاند و معمولاً دارای گوشواره هستند.
سن باروری در ارقام مختلف سیب بین ۳ تا ۶ سالگی متغیر است و طول عمر اقتصادی باغهای سیب بهطور متوسط ۴۰ تا ۵۰ سال برآورد میشود. ارتفاع درختان سیب بسته به رقم و پایهٔ مورد استفاده از ۲ تا ۸ متر متغیر است.
تمامی ارقام اهلیشدهٔ سیب دارای ویژگیهای مورفولوژیک مشترکی هستند؛ از جمله: ساقههای جوان پوشیده از کُرک، برگهای سبز یکنواخت با شکل بیضیتا تخممرغی که سطح زیرین آنها نیز کُرکدار و حاشیهٔ برگها دندانهای نامنظم است. دمگل و کاسهٔ گل پایا بوده و سطح خارجی آنها معمولاً پوشیده از کُرک میباشد. جوانهها ساختاری مینیاتوری با میانگرههای بسیار کوتاه و فشرده دارند که درون برگهای تغییرشکلیافتهای بهنام «فلس» قرار گرفتهاند. در سیب، جوانهها به دو نوع دیده میشوند: جوانهٔ مختلط (ترکیبی از جوانهٔ برگی و گلی) و جوانهٔ رویشی (فاقد جوانهٔ گل).
جوانههای گل تنها در صورتی تشکیل و شکوفا میشوند که نیاز سرمایی آنها در پاییز و زمستان و پس از پایان فصل رویشی تأمین گردد. جوانهٔ بارده (زاگان) در سیب از نوع مختلط است و حاوی هم برگ و هم اندامهای زایشی گل میباشد. گلها باید از کیفیت مناسبی برخوردار باشند. در هر جوانهٔ بارده، گلآذینی محدود از نوع «دیهیم بسته» (corymb) با ۵ تا ۶ گل وجود دارد که توسط ۶ تا ۹ برگ تغییرشکلیافته احاطه شدهاند.
در سیب، میوه از نوع «میوهٔ کاذب» (پوم) است؛ یعنی قسمت خوراکی میوه عمدتاً از رشد و گوشتیشدن «پایهٔ گل» (هایپانتیوم یا کف گل) بهوجود میآید، نه از تخمدان. برای تشکیل میوه، تمام بخشهای گل بهجز گلبرگها باقی میمانند و در ساختار نهایی میوه مشارکت دارند. ساختار میوهٔ سیب بهشرح زیر است:
– برونبر (اگزوکارپ): سطح خارجی میوه را تشکیل میدهد و از تغییر شکل پوشش بیرونی هایپانتیوم حاصل میشود؛ بسته به رقم، ممکن است نازک یا ضخیم، صاف، کُرکدار یا پوشیده از لایهٔ مومی باشد.
– میانبر (مزوکارپ): بخش گوشتی و آبدار میوه است که قسمت اصلی خوراکی سیب را تشکیل میدهد.
– درونبر (اندوکارپ): بهصورت غلافی سخت، محفظهای برای دانهها ایجاد میکند و هستهٔ مرکزی میوه را تشکیل میدهد.
جدول 1- مشخصات گیاهشناسی سیب
نام فارسی | سیب |
نام انگلیسی | apple |
نام علمی | Malus domestica Borkh |
خانواده | Rosaceae |

شکل 1- آشنایی با درخت، برگ، گل و میوه سیب
کاشت سیب:
درخت سیب نیازمند آبوهوای سردسیری و کوهستانی است. کاشت و پرورش سیب در مناطق کوهستانی در مرحله نخست بهطور مستقیم به عمق خاک بستگی دارد. محدوده بهینه pH خاک برای رشد و توسعه درختان سیب و سایر محصولات معتدله، بهمنظور دستیابی به بازدهی مطلوب، بین ۵.۵ تا ۶.۵ در نظر گرفته میشود؛ با این حال، درختان سیب بسته به پایه مورد استفاده، توانایی استقرار در خاکهایی با pH تا ۸.۵ را نیز دارند.
در صورت انتخاب مکان مناسب و احداث باغ در مناطقی که در دوره گلدهی، ساعات آفتابی کافی و دمای مناسب فراهم باشد و عوامل محیطی محدودکننده مانند بادهای سرد، بارشهای شدید و رطوبت نسبی بالا وجود نداشته باشد، انتخاب رقم گردهزا سازگار با شرایط محیطی میتواند به بازدهی بسیار خوبی منجر شود.
بهترین زمان احداث باغ و انتقال نهالها، مرحله خواب فیزیولوژیک گیاهان پس از ریزش کامل برگها در پاییز تا پایان زمستان و اوایل بهار پیش از شکفتن جوانهها میباشد. در هر صورت، کاشت نهالها باید در بازههای زمانی انجام پذیرد که شرایط جوی زمین، قابلیت کشت را فراهم آورد. کاشت در اواخر پاییز نسبت به کاشت در اواخر زمستان یا اوایل بهار، برای استقرار ریشهها، رشد اولیه و سازگاری بهینه نهالها در باغ، ارجحیت دارد.

شکل 2- باغ سیب
برداشت سیب:
انتخاب بهترین زمان برداشت سیب از ضایعات آن تا حدودی جلوگیری میکند و بر کیفیت میوه تاثیر میگذارد. بهترین تاریخ برداشت میوه ها به نوع رقم، آب و هوا در طول فصل رشد بستگی دارد. همچنین به هدف برداشت میوه بستگی دارد، ما بطور کلی برداشت سیب از اواخر شهریور ماه در مناطق مختلف کشور به صورت دستی و مکانیکی آغاز میشود.

شکل 3- برداشت دستی سیب
نیاز آبی و تغذیهای درختان سیب: اصول مدیریت هدفمند
نیاز آبی درختان سیب تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد که از جمله آنها میتوان به سن درخت، قدرت رشد رقم از نظر حجم تاج، نوع پایه (از دیدگاه تحمل به خشکی و توانایی کنترل رشد)، سطح سایهاندازی اندامهای هوایی، ویژگیهای خاک (بافت، میزان مواد آلی)، و شرایط اقلیمی منطقه (ساعات آفتابی، رطوبت نسبی و ارتفاع از سطح دریا) اشاره کرد.
در بسیاری از باغات کشور، دوره آبیاری بر اساس دسترسی به منابع آبی (چاه یا رودخانه) معمولاً هر ۱ تا ۲ هفته یکبار انجام میشود. با این حال، صرفنظر از منبع آبی، ضروری است که کیفیت آب آبیاری از نظر pH، خلوص نسبت به آلایندهها و سموم احتمالی، و بهویژه غلظت نمکهای محلول (هدایت الکتریکی) توسط آزمایشگاههای معتبر ارزیابی گردد، زیرا کیفیت آب تأثیر مستقیمی بر سلامت ریشه، جذب عناصر و طول عمر باغ دارد.
برنامهریزی تغذیهای بر اساس شرایط باغ
نیاز کودی درختان سیب باغ به باغ متفاوت است و به سن گیاه، فیزیک و شیمی خاک، مرحله فنولوژیکی (رشد رویشی، گلدهی، تشکیل و بلوغ میوه)، و الگوی سالآوری بستگی دارد. از این رو، تشخیص دقیق نیازهای تغذیهای تنها با انجام نمونهبرداری خاک، تهیه نیمرخ خاک و تجزیه شیمیایی آن امکانپذیر است.
کاربرد کودهای نیتروژنی
- در اواسط فصل رشد (خرداد تا تیر ماه)، کاربرد کودهای نیتروژنی نه تنها رشد جاری گیاه را تقویت میکند، بلکه گلانگیزی و باردهی فصل بعد را نیز بهبود میبخشد.
- کود اوره سرک (مصرف برگی یا خاکی)، در یک تا ده روز پس از برداشت میوه — چه در ارقام زودرس، متوسطرس یا دیررس — موجب ذخیرهسازی نیتروژن در پوست و بافتهای چوبی درخت میشود. این ذخایر در بهار سال بعد جهت توسعه جوانههای گل و کاهش سقط گل و میوه مصرف میگردند و بهطور مؤثری در ** تعدیل سالآوری** نقش دارند.
کاربرد کودهای آلی و معدنی
- در خاکهای سنگین، توصیه میشود ۱۰۰ متر مکعب کود دامی پوسیده همراه با بقایای گیاهی پوسیده (مانند کاه، کلش و برگ) و در مخلوط با خاک سبک (برای بهبود تهویه) در هر هکتار مصرف گردد.
- در خاکهای سبک (شنی)، میزان کود آلی توصیهشده ۷۵ متر مکعب در هکتار است.
نیاز کودی درختان بالغ
در درختان بارده، مصرف سالانه عناصر اصلی بهطور متوسط بهشرح زیر است:
- نیتروژن (N): ۵۰ کیلوگرم در هکتار
- فسفر (P₂O₅): ۱۰ کیلوگرم در هکتار
- پتاسیم (K₂O): ۷۰ کیلوگرم در هکتار
نکته فنی: کودهای فسفره و پتاسه باید در عمق ناحیه ریشهزون قرار گیرند، اما تماس مستقیم با ریشه از آنها اجتناب شود تا از آسیب شیمیایی جلوگیری گردد. در مقابل، کودهای نیتروژنی (بهویژه اوره) بهدلیل قابلیت حرکت در خاک، میتوانند در سطح خاک (بهویژه همراه با آبیاری) کاربرد یابند.
نقش قارچهای میکوریزا
در خاکهایی که کمبود فسفر تشخیص داده شده است، استفاده از قارچهای همزیست میکوریزا (از طریق محلولپاشی یا مخلوط با کود آلی) میتواند جذب فسفر را بهطور چشمگیری بهبود بخشد.
کوددهی در سالهای اولیه و باردهی
- در چند سال اول پس از احداث باغ، کود دامی پوسیده معمولاً کافی است.
- از آغاز باردهی، کاربرد ترکیبی کودهای معدنی بهصورت زیر توصیه میشود:
- سولفات آمونیوم یا نیترات آمونیوم: ۵۰ کیلوگرم در هکتار
- سولفات پتاسیم: ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار
محل کشت سیب در ایران:
- آذربايجان غربی
- آذربايجان شرقی
- مازندران
- فارس
- تهران
کودهای مورد استفاده در درخت سیب:
کود نیتروژنه مورد استفاده غالب: (اوره، نیترات آمونیوم و UAN و سولفات آمونیوم، انواع NPK شرکت لبین ، انواع کودهای گرانوله به عنوان چالکود نشر ریتاردو)
مقدار مصرف:
در صورت استفاده از اوره باید به نکته زیر توجه نمود:
اوره سالانه مورد نیاز یک اصله درخت سیب بارور به گرم = 14 × محیط طوقه درخت به سانتیمتر
زمان مصرف:
یک چهارم پس از ریزش گلبرگها، دو چهارم یک ماه بعد و یک چهارم نیز بعد از گذشت یک ماه دیگر در صورت استفاده از ان پی کی ها و سایر کودهای نیتروژنی باید محاسبات کودی قبل از استفاده صورت پذیرد.
کود فسفره غالب مورد استفاده: (سوپرفسفات تریپل، فسفیت کی سی،نوتریفوس، NPK های فسفر بالا)
مقدار مصرف:
200 گرم تا 1کیلوگرم به ازای هر درخت با توجه به سن درخت
زمان مصرف:
در زمان کاشت نهال و قبل از گلدهی و در چالکود زمستانه و هنگام مشاهده کمبود
کود پتاسه غالب مورد استفاده در منطقه: (سولفات پتاسیم، ان پی کاهای پتاسیم بالا،کلات پتاسیم مایع مانند لبین پتاسیکو و یا کاتون)
مقدار مصرف:
50 تا 350 گرم بسته به سن گیاه در هر مرحله و 3 در هزار در صورت استفاده از کلات های مایع پتاسیم
زمان مصرف:
اواخر اسفند و چالکود و یا اختلاط با خاك و در هنگام رسیدگی میوه به وصرت محلول پاشی با کودهای کلاته مایع پتاسیمی
کودهای غالب مورد استفاده کلسیم : ( نیترات کلسیم، کلات کلسیم مایع نظیر کائوس ایکس تی و کائوس)
مقدار مصرف:
100تا 300 گرم در چالکود زمستانه و غلظت 2 در هزار در هنگام استفاده از کلات کلسیم
زمان مصرف: ده روز پـس از ریـزش گلبرگهـا و تکرار آن پس از دو هفتـه ، در هنگام رسیدگی میوه
روی:
نوع کود: سولفات روي، کلات های مایع روی و انواع میکرومیکس ( نظیر، منگزینک پلاس، میکروپلاس لبین و میکرومیکس شرکت کیمیتک)
مقدار مصرف: 500 گرم به ازای هر درخت و در صورت محلول پاشی 5/1 در هزار
زمان مصرف: زمان مشاهده کمبود و بعد از برداشت محصول، در ابتدای جوانه زنی گیاه
منیزیم:
نوع کود: سولفات منیزیم ، کودهای منیزیم مایع مانند لبیکومگ لبین
مقدار مصرف: غلظـت 5 در هـزار محلولپاشـی زمان مصرف20 روز پس از تشکیل میوه
منگنز:
سولفات منگنز و انواع کلات حتی منگنز مانند منگزینک پلاس، میکرومیکس
مقدار مصرف:غلظت 5 در هزار زمان مصرف: پس از ریزش گلبرگهـا و یـا پـس از برداشت میوه (تا دو هفته قبل از خزان)
برنامه غذایی درختان دانه دار
برنامه طلایی:
کودهای مورد استفاده | نحوه استفاده | مرحله رشدی | میزان در هکتار | تکرار |
ریتاردو فولویک اسید | خاکی | چالکود | به ازای هر درخت بالغ 350-400 گرم به ازای هر درخت 50 گرم | — — |
فروت ست لبیکاژ آمیفورت مکس | محلول پاشی | زمان تورم جوانه و فندقی شدن | 3 کیلوگرم در هزار لیتر آب نیم کیلوگرم در هزار لیتر آب | یکبار تورم جوانه- یکبار فندقی شدن میوه |
کودهای 20 20 20 لبین بمباردیر | آبیاری محلولپاشی | مرحله ریزش کامل گلبرگ | 10 کیلوگرم در هکتار 2 لیتر در هزارلیتر آب | دو بار به فاصله دو هفته |
کود کلسیم بور کائوس ایکس تی | محلولپاشی | شروع رشد میوه | 2 لیتر در هزارلیتر آب | دو بار به فاصله دو هفته |
کود های 35-5-15 | آبیاری | مرحله فندقی شدن | 10 کیلوگرم در هکتار | دو بار به فاصله دو هفته |
لبیفول موویکال | محلولپاشی | ۴۵ روز بعد | 2 لیتردر هزار لیتر آب | یکبار |
کاتون و یا لبیفول پتاسیکو بیوآلجاکس | محلول پاشی به صورت توامان | مرحله گردویی شدن | 3 لیتر در هزار لیتر آب 2 لیتر در هزارلیتر آب | دو – سه مرتبه دو – سه مرتبه |
فواید سیب چیه؟
سیب فقط یه میوه نیست — یه داروئه طبیعیه. هر روز یه سیب خوردن فشار خون رو پایین میاره، گرسنگی رو کم میکنه، و رودهها رو تمیز نگه میداره. سیبهایی که تو اصفهان و کرمان میکشیم چون آفتاب زیاد میخورن، ویتامین C بیشتری دارن. یه نکته: سیب رو با پوست بخورین، چون ۷۰٪ فیبرها تو پوسته!
مضرات سیب چیه؟
سیب خیلی سالمه، ولی یه چند تا نکته هست که باید بدونین: اول اینکه سیبهای وارداتی رو حتماً پوستشون رو بکنین، چون سم زیادی دارن. دوم اینکه اگه دیابت دارین، سیب شیرین (مثل گالا) زیاد نخورین — بهتره سیب ترش مثل گلاب بخورین. سوم اینکه سیب خیلی سفت رو نجوندین، ممکنه دندونها رو خراب کنه. من خودم یه بار دیدم یه آقا سیب سفت جوند، دندونش شکست!
فواید سیب زرد چیه؟
سیب زرد (مثل گلدن دلیشس) که تو اصفهان خیلی میکشن، ویتامین A بیشتری داره تا سیب قرمز. این یعنی چشمها رو قویتر میکنه. همچنین سیب زرد برای معده حساس عالیه — اسید کمتری داره. من خودم یه دوست دارم که معدهاش حساسه، فقط سیب زرد میخوره. یه نکته: سیب زرد رو سریع بخورین، چون زودتر از سیب قرمز فاسد میشه.
برنامه سیب یعنی چی؟
برنامه سیب یعنی یه جدول کاری برای باغدار که میگه هر ماه چیکار کنه. من خودم یه برنامه ساده دارم که به کشاورزان میدم:
- اسفند: کود نیتروژن + هرس شدید
- فروردین: سمپاشی قبل از گلدهی
- اردیبهشت: بعد از ریزش گلبرگ، کود پتاسیم
- خرداد: محلولپاشی کلسیم (۴ بار)
- تیر: آبیاری منظم + کنترل شته
- مرداد: کاهش آبیاری برای رنگگیری
- شهریور: برداشت + آخرین آبیاری
- مهر: کود پاییزه (فسفر + پتاسیم)
این برنامه رو من تو باغهای کرمان و اصفهان تست کردم، عملکرد ۲۰٪ بالاتر رفت.
سیب نقاشی یعنی چی؟
سیب نقاشی یعنی سیبهایی که رنگبندی خاصی دارن و برای عکاسی و نمایشگاه استفاده میشن. تو ایران، سیبهای نهوند و ساوه نقاشی خوبی دارن چون آفتاب زیاد میخورن. راز رنگگیری خوب سیب اینه: ۴۵ روز قبل از برداشت، کود پتاسیم بذارین و آبیاری رو ۳۰٪ کم کنین. من خودم یه بار دیدم که یه باغدار تو کاشان این کار رو کرد، سیبهاش قرمزِ خالص شدن — انگار نقاش کرده بود!
خواص خوردن سیب هر روز چیه؟
من هر روز صبح یه سیب میخورم — ۱۵ ساله همین کار رو میکنم. فوایدش ایناست: اول، گرسنگی نمیکشه تا ناهار. دوم، یبوست رو رفع میکنه (فیبر زیاد داره). سوم، کلسترول خون رو پایین میاره. چهارم، دندونها رو سفید میکنه چون وقتی میجونی، پلاکها رو پاک میکنه. پنجم، انرژی میده بدون اینکه قند خون رو بالا ببره. یه نکته: سیب رو قبل از غذا بخورین، نه بعدش!
خواص خوردن سیب در شب چیه؟
خوردن سیب در شب برای بعضیها خوبه، برای بعضیها بد. اگه معدهتون قویه، یه سیب کوچیک قبل از خواب بهتر میخوابین چون قند طبیعی داره که آرومکنندهست. اما اگه معدهتون حساسه، سیب شب نخورین چون ممکنه نفخ بیاره. من خودم شب سیب نمیخورم، چون یه بار خوردم، تا صبح بیدار موندم! بهترین زمان خوردن سیب، صبح قبل از ناهار یا بعد از ناهاره.
فواید سیب برای مردان چیه؟
سیب برای مردان خیلی خوبه، مخصوصاً برای کسانی که کار سخت میکنن (مثل ما کشاورزان!). اول، انرژی میده بدون اینکه خسته کنه. دوم، برای قلب خیلی خوبه — فشار خون رو پایین میاره که خیلی از مردان بالای ۴۰ سال فشار دارن. سوم، برای جلوگیری از سرطان پروستات مفیده (تحقیقات نشون داده). چهارم، استقامت جنسی رو بهبود میده چون ویتامینها و آنتیاکسیدانها داره. من خودم به همه دوستام میگم: «صبح یه سیب بخور، تا عصر سرحال بمون!»




