گندم
گندم برای دستیابی به عملکرد مناسب، به مدیریت هم‌زمان بذر، خاک، آب و تغذیه نیاز دارد. برنامه کودی نیز باید بر اساس مرحله رشد، وضعیت خاک و نیاز واقعی گیاه تنظیم شود. مصرف بیش از نیاز یک عنصر، الزاماً باعث افزایش تناژ نمی‌شود. در این مقاله، مراحل رشد گندم، نیازهای غذایی، برنامه کودی و عوامل مؤثر بر افزایش تناژ بررسی می‌شود.
بهترین کود گندم برای رشد و افزایش تناژ چیست؟
بهترین کود برای گندم یک محصول ثابت و واحد نیست. نیاز غذایی گندم در مراحل مختلف رشد تغییر می‌کند و انتخاب کود باید بر اساس مرحله رشد، وضعیت خاک، میزان عناصر موجود و هدف عملکرد انجام شود. نیتروژن برای رشد و پنجه‌زنی، فسفر برای توسعه ریشه و رشد اولیه و پتاسیم برای تنظیم بسیاری از فرآیندهای گیاه اهمیت دارد. ریزمغذی‌ها نیز در صورت وجود کمبود باید متناسب با شرایط مزرعه تأمین شوند. بنابراین، برای افزایش تناژ گندم، اجرای یک برنامه تغذیه متعادل و مرحله‌ای اهمیت بیشتری از مصرف یک کود خاص دارد.
مراحل رشد گندم و نیاز غذایی گیاه
نیاز غذایی گندم در تمام دوره رشد یکسان نیست. از جوانه‌زنی و استقرار گیاه تا پنجه‌زنی، ساقه‌رفتن، ظهور سنبله و پر شدن دانه، نیاز گیاه تغییر می‌کند. بنابراین برنامه تغذیه باید متناسب با مرحله رشد تنظیم شود.
جوانه‌زنی و استقرار گیاه
در این مرحله، استقرار یکنواخت بوته و توسعه ریشه اهمیت زیادی دارد. کیفیت بذر، رطوبت مناسب خاک و تأمین عناصر مورد نیاز ریشه، شرایط مناسبی برای شروع رشد ایجاد می‌کنند.
پنجه‌زنی
پنجه‌زنی یکی از مراحل مهم در تعیین تعداد ساقه‌های بارور است. تغذیه متعادل در این مرحله میتواند به رشد مناسب پنجه‌ها و تشکیل بوته قوی کمک کند. نیتروژن در این مرحله اهمیت دارد، اما مصرف بیش از نیاز آن میتواند تعادل رشد گیاه را برهم بزند.
ساقه‌رفتن
در مرحله ساقه‌رفتن، رشد گیاه افزایش پیدا می‌کند و نیاز غذایی باید متناسب با شرایط مزرعه مدیریت شود. تأمین متعادل عناصر غذایی به حفظ رشد مناسب و آماده شدن گیاه برای تشکیل سنبله کمک می‌کند.
ظهور سنبله و پر شدن دانه
در این مرحله، مدیریت آب و تغذیه برای حفظ ظرفیت تولید و پر شدن دانه اهمیت دارد. شرایط مزرعه، وضعیت گیاه و هدف عملکرد باید در تصمیم‌گیری تغذیه‌ای در نظر گرفته شود.
تغذیه گندم و عناصر مورد نیاز
گندم برای رشد و تولید عملکرد مناسب به عناصر غذایی مختلف نیاز دارد. میزان نیاز به هر عنصر به نوع خاک، رقم، شرایط اقلیمی، روش آبیاری و عملکرد هدف بستگی دارد. بنابراین، برنامه تغذیه باید بر اساس شرایط واقعی مزرعه تنظیم شود.
نیتروژن در گندم
نیتروژن نقش مهمی در رشد برگ، تولید پنجه و تشکیل ساختار مناسب بوته دارد. کمبود آن میتواند باعث کاهش رشد و تعداد پنجه شود. در مقابل، مصرف بیش از نیاز نیتروژن نیز همیشه به افزایش عملکرد منجر نمی‌شود و میتواند تعادل رشد گیاه را برهم بزند.
فسفر در گندم
فسفر در رشد اولیه و توسعه ریشه اهمیت دارد. کمبود فسفر میتواند رشد گیاه را کاهش دهد و در برخی شرایط با تغییر رنگ برگ‌ها همراه شود. تشخیص کمبود باید با توجه به شرایط مزرعه و در صورت نیاز با آزمون خاک یا بافت گیاه انجام شود.
پتاسیم در گندم
پتاسیم در تنظیم وضعیت آب گیاه و بسیاری از فرآیندهای فیزیولوژیک نقش دارد. کمبود آن میتواند ابتدا در برگهای مسن‌تر دیده شود و با زردی یا سوختگی حاشیه و نوک برگ همراه باشد.
ریزمغذی‌های مورد نیاز گندم
ریزمغذی‌ها نیز در رشد و عملکرد گندم نقش دارند. روی، آهن، منگنز، مس و سایر عناصر کم‌مصرف باید در صورت وجود کمبود مدیریت شوند. تشخیص نیاز به این عناصر بهتر است بر اساس آزمون خاک، وضعیت گیاه و شرایط مزرعه انجام شود.
کمبود نیتروژن در گندم:
کمبود شدید نیتروژن میتواند باعث کاهش رشد گندم، کاهش تعداد پنجه و کاهش عملکرد شود. در این شرایط، برگ‌ها معمولاً سبز کمرنگ یا زرد میشوند و علائم ابتدا در برگهای مسن‌تر دیده می‌شود. با ادامه کمبود، رشد بوته کاهش پیدا می‌کند و تشکیل مناسب سنبله و دانه نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
برخی عوامل مانند کمبود گوگرد، مشکلات ریشه و بعضی تنش‌های خاک می‌توانند علائمی مشابه کمبود نیتروژن ایجاد کنند. بنابراین، در موارد مشکوک، بررسی شرایط مزرعه و آزمون خاک یا بافت گیاه میتواند به تشخیص دقیق‌تر کمک کند.
مشخصه کمبود نیتروژن عبارتند از کاهش راندمان ، برگهای کوچکتر و رنگ سبز کم رنگ یا زرد مایل در برگ علائم ابتدا بر روی برگ های پیر که زرد شده ظاهر میگردد و با پیشرفت کمبود گیاه پژمرده می شود، کمبود شدید نیتروژن باعث پیری زودرس و کاهش اندازه گوشواره می گردد.نکته: کمبود گوگرد، پایین بودن شدید اسیدیته خاک و همچنین صدمه دیدن و مشکلات ریشه ای میتواند منجر به علایمی مشابه کمبود نیتروژن در گیاهان گردد، بنابراین آزمون بافت میتواند بسیار در اثبات این قضیه موثر باشد.در شکل ذیل در سمت چپ مزرعه که کمبود نیتروژن دارد با مزرعه با تغذیه متعادل نشان داده شده است.
کمبود فسفر در گندم
گیاهان کوتاه‌قد میشوند و روی برگ‌ها، رگبرگ‌ها و ساقه‌هایی که سبز تیره هستند، رنگهای بنفش ایجاد می‌شود. برگهای مسن‌تر ابتدا تحت تأثیر قرار می‌گیرند و کمبود را زودتر نشان می‌دهند و اغلب زودتر پیر میشوند. در کمبود فسفر، غلات بهاره در هوای سرد ممکن است برگهای قرمز و ارغوانی پیدا کنند. البته قابل ذکر است که آسیب ریشه و ساقه یا بافت نامناسب نیز میتواند علائم مشابهی ایجاد کند.
گیاهانی که کمبود فسفر دارند کوچکتر از حد معمول میشوند و بر روی برگهای سبز تیره خود، به ویژه در وسط تیغه برگ، رنگهای بنفش نشان می دهند. برگ هایی با کمبود پتاسیم رشد بیشتری دارند و نوک آنها سوخته است.
اندازه گوشواره ها در عدم حضور فسفر بسیار کوتاه است. در شکل زیر در عکس سمت راست این کوتاهی به صورت کاملا آشکار قابل رویت می باشد.
در کمبود فسفر به علت اینکه یکی از مهمترین عناصر پرمصرف می باشد کاهش رشد به شدت با کم شدن میزان فسفر مشاهده می شود.
کمبودپتاسیم در گندم
در کمبود پتاسیم در گندم برگهای جوان سبز مایل به آبی هستند، برگهای مسن تر، نوک و حاشیه کلروتیک و به دنبال آن نکروز دارند. شکل ذیل این مورد را به وضوح نشان میدهد.
نکته: کمبود پتاسیم با خسارت ناشی از علف کش ها ممکن است علایم مشابهی ایجاد کند و از این حیث باید بررسی شود و آزمون بافت گیاه جهت حصول نتیجه قطعی توصیه می شود.
رگه های زرد و سفید برگ ها یکی از چندین علامت احتمالی کمبودپتاسیم است. معمولاً کمبود پتاسیم منجر به الگوی مشخصی از تغییر رنگ برگ توسط لکه‌های کوچک زرد متمایل به سفید و به دنبال آن سوختن یا قهوه‌ای شدن لبه برگهای پایین‌تر و مسن‌تر می‌شود.
کمبود منیزیم در گندم
از نوک برگ، برگهای مسن‌تر دانه‌بندی کلروفیل کم شده و برگ سبز کمرنگ میشوند (به راحتی با نگه داشتن برگ در مقابل نور خورشید این کمرنگ شدن آشکار میشوند). ظاهر راه راه به دلیل کلروز بین رگبرگ ها و همچنین کک و مک های کوچک روشن روی برگ پخش می شوند و نوک برگ شروع نکروز را نشان می دهد.
نکته: گاهی تنش خشکی به صورت کمبود منیزیم خود را نشان میدهد لذا آزمون برگی برای حصول قطعیت در نتیجه ضروری می باشد.
برنامه کودی گندم
کودهای مورد استفاده | نحوه استفاده | مرحله رشدی | میزان در هکتار | تکرار |
بمباردیر | بذر مال | جوانه زنی بذر | 2 لیتر برای 200 کیلوگرم بذر | — |
ریژو | آبیاری | استقرار گیاه و رشد ریشه | 5 لیتر در هکتار | — |
کود UAN بمباردیر | آبیاری محلول پاشی | پنجه زنی | 20 لیتر در هکتار 3 لیتر در هزار لیتر آب | در 4 تقسیط |
هیومات پتاسیم میکروپلاس | آبیاری | بعد از پنجه زنی | 2 کیلوگرم در هکتار 2 کیلوگرم در هکتار | — |
کود 20-20-20 تاپ یوزینگ آمیفورت مکس | آبیاری محلول پاشی | ساقه رفتن | 7 کیلوگرم در هکتار نیم کیلوگرم در هزار لیتر آب | — |
کود فسفر بالا10-52-10 آمیفورت مکس | آبیاری محلول پاشی | ظهور سنبله، پر شدن دانه | 10 کیلوگرم در هکتار نیم کیلوگرم در هزار لیتر آب |
در برنامه تغذیه گندم، انتخاب کود باید بر اساس مرحله رشد، نیاز غذایی گیاه، شرایط خاک و هدف عملکرد انجام شود. محصولات کودی همیار دشت آبرون نیز می‌توانند متناسب با این نیازها در برنامه تغذیه گندم مورد استفاده قرار گیرند. انتخاب محصول و میزان مصرف آن باید با توجه به شرایط مزرعه و هدف تغذیه‌ای انجام شود تا تأمین عناصر غذایی به شکل متعادل و در زمان مناسب انجام گیرد.
