چغندر قند: خواص شگفت‌انگیز، مضرات احتمالی و رازهای درمانی آن 

رفع کمبود عناصر در چغندرقند چغندر قند (Beta vulgaris) یکی از قدیمی‌ترین سبزیجات مصرفی بشر است که نه تنها به عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع طبیعی برای تولید شکر شناخته می‌شود، بلکه در طب سنتی و مدرن نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. این گیاه با طعمی شیرین و رنگی خون‌آلود، به دلیل فیتواکتیو بودن و سرشار بودن از مواد مغذی، همواره مورد توجه بوده است. در این مقاله، به بررسی خواص چغندر قند، تفاوت آن با لبو، مضرات احتمالی، و همچنین دیدگاه طب سنتی درباره آن می‌پردازیم.

چغندر قند برای چی خوبه؟

چغندر قند تنها یک سبزیجات رنگارنگ نیست؛ این گیاه کوچک بسته‌ای پر از ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مفید است. بر اساس مطالعات منتشرشده در مجله Nutrients (2019)، چغندر منبع غنی از نیترات‌های غیرآلی است که در بدن به اکسید نیتریک تبدیل شده و فشار خون را کاهش می‌دهد.

موارد کاربرد مفید چغندر:

• تنظیم فشار خون: مطالعات نشان داده‌اند که مصرف آب چغندر می‌تواند فشار خون سیستولیک را تا ۴ تا ۱۰ میلی‌متر جیوه کاهش دهد (منبع: Hypertension Journal, 2013).
• افزایش استقامت ورزشی: نیترات چغندر باعث بهبود جریان اکسیژن در عضلات شده و عملکرد ورزشی را افزایش می‌دهد.
• پاکسازی کبد: آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند بتالاین و بتاسیانین، کبد را از سموم پاک کرده و عملکرد آن را تقویت می‌کنند.
• تقویت سیستم ایمنی: غنی بودن چغندر از ویتامین C و روی، سیستم ایمنی را تقویت می‌کند.

خواص چغندر قند سفید پخته

چغندر قند سفید (نوعی چغندر مزرعه‌ای که معمولاً برای استخراج شکر کشت می‌شود) نیز مانند چغندر قرمز، حاوی مواد مغذی متعددی است. البته باید توجه داشت که چغندر سفید به دلیل فرآوری بیشتر، ممکن است فیبر و برخی آنتی‌اکسیدان‌ها را کمتری داشته باشد، اما هنوز هم دارای خواص قابل توجهی است:

• کمک به هضم: فیبرهای محلول در چغندر سفید پخته، گوارش را بهبود می‌بخشد.
• تنظیم قند خون: با وجود شیرینی ظاهری، چغندر سفید دارای شاخص گلیسمی متوسط است و با مصرف متعادل، برای دیابتی‌ها نیز مناسب است.
• تقویت استخوان‌ها: حاوی منیزیم و کلسیم است که برای سلامت استخوان‌ها ضروری‌اند.

نکته مهم: چغندر سفید پخته را بهتر است همراه با سبزیجات دیگر و در وعده‌های اصلی مصرف کرد تا جذب قند آن به آرامی صورت گیرد.

مضرات چغندر قند

اگرچه چغندر قند فواید زیادی دارد، اما در برخی موارد ممکن است اثرات جانبی یا مضراتی نیز داشته باشد:

1. بسیلوریا (رگبار قرمز در ادرار)

مصرف زیاد چغندر می‌تواند باعث قرمز شدن ادرار یا مدفوع شود که ناشی از رنگدانه‌های بتالاین است. این پدیده بی‌خطر است، اما گاهی با خونریزی اشتباه گرفته می‌شود.

2. افزایش اکسالات ادرار

چغندر حاوی مقدار زیادی اکسالات است که در افراد مستعد، خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهد. افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند، باید مصرف آن را محدود کنند.

3. واکنش‌های آلرژیک نادر

در افراد حساس، ممکن است منجر به کهیر، تورم یا ناراحتی گوارشی شود.

4. برای دیابتی‌ها با احتیاط

اگرچه چغندر فیبر زیادی دارد، اما قند طبیعی آن (ساکارز) نیاز به کنترل دارد. دیابتی‌ها باید آن را با مشورت پزشک مصرف کنند.

عکس چغندر بزرگ و عکس چغندر قند

در ادامه نمونه‌هایی از تصاویر رایج چغندر را مشاهده می‌کنید:

تفاوت چغندر با لبو

بسیاری از مردم چغندر و لبو را یکی فرض می‌کنند، اما این دو گیاهانی کاملاً متفاوت هستند:

خواص چغندر قند در طب سنتی

در طب سنتی ایرانی (که ریشه در آثار بزرگانی چون ابن سینا و رازی دارد)، چغندر قند با نام «شَلْغَمِ احمر» شناخته می‌شد و دارای خاصیت سرد و مرطوب درجه دو گزارش شده است.

بر اساس کتاب «القانون فی الطب» ابن سینا:

• چغندر تازه برای تصفیه خون و درمان زخم‌های داخلی معده مفید است.
• آب آن برای کبد تلخ‌مزه و التهابات کبدی توصیه می‌شد.
• برای افراد با مزاج گرم و خشک مناسب‌تر است، ولی افراد با مزاج سرد باید مصرف آن را محدود کنند.
• نوشیدن آب چغندر با عسل، برای تسکین سرفه و گلو درد کاربرد داشته است.

طب سنتی همچنین هشدار می‌دهد که چغندر بیش از حد ممکن است باعث سستی معده یا سردرد شود.

ریشه چغندر چیست؟

ریشه چغندر همان بخش خوراکی و گوشتی این گیاه است که زیر خاک رشد می‌کند و ذخیره‌کننده اصلی قند، ویتامین‌ها و مواد معدنی است. این ریشه:

• حاوی ۱۰ تا ۱۵ درصد قند طبیعی (عمدتاً ساکارز) است.
• منبع اصلی بتا-سیانین (رنگدانه قرمز) و بتا-زانثین (زرد) است.
• دارای فیبر غیرمحلول زیادی است که برای سلامت روده حیاتی است.
• در صنعت، ریشه چغندر برای استخراج شکر استفاده می‌شود و حدود ۲۰ درصد از کل شکر جهان از این منبع تأمین می‌شود.