رفع کمبود نیتروژن در پسته

برای رفع کمبود نیتروژن در باغات پسته، لازم است با توجه به نتایج تجزیه خاک و برگ، مقادیر بحرانی نیتروژن در برگ پسته، میزان عملکرد سال جاری، پیش‌بینی باردهی سال آتی، بافت خاک، میزان شوری، و همچنین محتوای مواد آلی خاک، اقدام به کاربرد مناسب کودهای شیمیایی و آلی گردد. کودهای دامی و مرغی حاوی مقادیری نیتروژن بوده و می‌توانند بخشی از نیازهای نیتروژنی درختان را تأمین نمایند. با این حال، با توجه به نیاز بالای درخت پسته به نیتروژن، به‌ویژه در سال‌های پربار، استفاده از کودهای شیمیایی نیتروژن‌دار نه تنها ضروری، بلکه اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود.

کاربرد کودهای نیتروژن‌دار زمانی مؤثر خواهد بود که به‌صورت دوزهای کم ولی در چند نوبت و به‌طور همزمان با دوره‌های فعال رشد گیاهی اعمال گردد. این موضوع به‌ویژه در خاک‌های سبک و شنی اهمیت مضاعفی دارد، چرا که در چنین خاک‌هایی، نیتروژن به‌صورت نیترات به‌راحتی شست‌وشو یافته و از محدوده ریشه‌ها خارج می‌شود. درختان پسته، به‌عنوان گیاهان برگ‌ریز، در طول فصل رشد (بهار تا تابستان) نیتروژن را به‌میزان بسیار بیشتری نسبت به دوره خواب زمستانی جذب می‌نمایند.

بهینه‌ترین زمان جذب نیتروژن از خاک در درخت پسته، فاصله اردیبهشت تا اواخر مرداد ماه است؛ این زمان‌بندی هم در سال‌های پربار و هم در سال‌های کم‌بار صدق می‌کند. این امر به‌دلیل این است که بخشی از نیتروژن در طول فصل گرم سال جاری در اندام‌ چوبی درخت ذخیره شده و در آغاز فصل بعد، پیش از جذب فعال از خاک، برای رشد اولیه بهاره مصرف می‌شود. در نتیجه، آهنگ جذب نیتروژن از خاک در آغاز بهار کند است و در طول دوره خواب زمستانی نیز جذب نیتروژن به‌صورت قابل توجهی صورت نمی‌گیرد.

از این رو، اعمال کودهای نیتروژن‌دار پس از برداشت محصول (مهر و آبان ماه) از نظر فیزیولوژیکی و اقتصادی توصیه‌نشده است. به‌نظر می‌رسد کاربرد مقادیر محدودی از نیتروژن در اواخر زمستان (اواسط اسفند تا اوایل فروردین) و سپس اعمال بخش عمده‌تر آن در طول دوره رشد میوه و پر شدن مغز (اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد)، هم‌زمان با دوره‌های آبیاری و پیش از آخرین آبیاری قبل از برداشت در شهریور ماه،  مؤثرترین راهبرد تغذیه‌ای باشد.

در مورد درختان جوان، بخش عمده‌تری از نیاز نیتروژنی آن‌ها در طول رشد بهاره جذب می‌گردد؛ بنابراین توصیه می‌شود سهم بیشتری از کود نیتروژنی در این دسته از درختان در اوایل بهار مصرف شود. در مقابل، درختان بالغ در سال‌های پربار، نیتروژن قابل‌توجهی را در مرحله پر شدن دانه جذب می‌کنند؛ لذا کاربرد بخش قابل‌توجهی از نیتروژن در این دوره در درختان بارور توصیه می‌شود.

بر اساس یافته‌های پژوهشی، تأثیر سال‌آوری بر میزان کل نیتروژن جذب‌شده توسط گیاه پسته ناچیز است؛ به‌طوری که نیتروژن جذب‌شده در سال پربار تنها ۹٫۵ درصد بیشتر از سال کم‌بار است. با این حال، تأثیر سال‌آوری بر میزان نیتروژن برداشت‌شده از گیاه بسیار چشمگیر است؛ به‌طوری که نیتروژن خارج‌شده از میوه و برگ در سال پربار تقریباً چهار برابر سال کم‌بار است. در واقع، در سال‌های پربار، گیاه علاوه بر جذب نیتروژن از خاک، از ذخایر درونی خود نیز استفاده می‌کند؛ چرا که میزان نیتروژن برداشت‌شده از طریق محصول و برگ، از میزان نیتروژن جذب‌شده در همان سال فراتر می‌رود.

از آنجا که گیاهان چندساله مانند پسته قادرند بخشی از عناصر غذایی را در بافت‌های چوبی خود ذخیره کرده و در فصول بعدی در اختیار رشد و باردهی قرار دهند، باید توجه داشت که میزان نیتروژن جذبی از خاک در سال‌های پربار و کم‌بار تقریباً یکسان است. از این رو، کاهش چشمگیر مصرف کود نیتروژن در سال‌های کم‌بار توصیه نمی‌شود، زیرا این سال‌ها فرصتی برای ذخیره‌سازی نیتروژن برای سال‌های آتی فراهم می‌آورند—البته به شرطی که این نیتروژن در زمان‌های حساس، منجر به القای رشد ثانویه درخت نشود. یکی از عوامل اصلی القای رشد ثانویه در تابستان، مصرف بی‌رویه نیتروژن و ترکیبات محرک رشد رویشی در برنامه‌های کودی است. چنین رشدی می‌تواند منجر به آسیب یا از بین رفتن جوانه‌های زایشی سال آتی گردد. 

در نهایت، نیاز پسته به نیتروژن رابطه مستقیمی با دور آبیاری دارد؛ به‌طوری که با افزایش فاصله بین آبیاری‌ها، میزان کاربرد نیتروژن باید کاهش یابد. دو دلیل اصلی این رابطه عبارتند از:
۱) قابلیت شست‌وشوی بالای نیتروژن (به‌ویژه در شکل نیترات) که در خاک‌های شنی باعث اتلاف سریع آن از ناحیه ریشه می‌شود.
۲) کاهش ماندگاری رطوبت خاک، که مستقیماً بر کارایی جذب نیتروژن توسط ریشه تأثیر منفی می‌گذارد.